Ông cựu Phó Thủ tướng và Cây cọc rào

Thứ sáu, 25/07/2008

Cựu Phó Thủ tướng Nguyễn Công Tạn đang thị sát cây cọc rào ở ĐăkHa, KonTum. Ảnh: Xuân Ba

Trong đoàn xuyên Việt, tôi để ý đến một vị cao tuổi nhất. Đó là ông Nguyễn Công Tạn, nguyên Phó Thủ tướng Chính phủ. Đành một nhẽ là đường tốt xe ngon, nhưng ở tuổi 75 mà chài chãi hàng ngày xe như thế phải nói ông có sức khỏe cũng đáng nể.

Hang Tám Cô, Hang Bốn Cô...

Theo cung chặng đã vạch sẵn, có bữa tầm hai giờ chiều mới đến được chỗ ăn cơm. Ông nghe đâu lại vướng chứng tụt huyết áp nhưng vẫn rôm rả chuyện trò và dằn bụng bằng mấy lát bánh quy đem theo.

Trong hành trang xuyên Việt, vợ ông cũng như nhiều bà xã đảm đang chu toàn khác gói ghém chuẩn bị cho ông lão đi xa lắm thứ. Tôi ngạc nhiên nhận ra bà còn chuẩn bị cho ông những bó hương để mỗi lần qua những địa danh lịch sử thì thắp lên. Như chỗ Đèo Đá Đẽo. Như Hang Tám Cô... Ông tự tay đốt hương thành tâm khấn vái.

Dưng mà như ông Tạn, hình như trời thương cho ông tí sức để lại dùng cái sức ấy để... hành ông vào một việc khác? Bộ quần áo ba túi màu sáng mặc mát, mái tóc cước và gì nữa, kiếm cái batoong (ông hoàn toàn có quyền và rất hợp với cung cách ăn vận lão giả an chi như thế) rồi đến chỗ nghỉ nào đó trên đường thiên lý thì thong thả lẫn thư thái hỏi han phong tục dân tình này khác mà hồi còn đương chức mình chưa có dịp đến, chưa có dịp tìm hiểu!

Dưng mà không! Hình như những chuyến đi như thế này chỉ là cái cớ để ông ngẫm thêm nhiều chuyện, nhiều việc khác? Điều khiến tôi tò mò là đến bất kỳ chỗ nghỉ nào là ông nhắc ngay cậu trợ lý (tôi băn khoăn không biết ông còn tiêu chuẩn trợ lý hay không?) hỏi xem vùng này có cái cây ấy không! Cây ấy là thứ cây cảnh? Một dạng cây thuốc mà như vô khối bậc cao lão khác có thói quen sưu tập để trồng ở vườn nhà?

Tất cả đều trật lấc. Cái cây mà ông luôn bận tâm về nó có cái tên tây hay latinh chi đó nghe khá sang Jatropha nhưng người mình thường vẫn quen gọi là cây cọc rào!

Vì đi khác xe nên có một chặng tôi xin sang ngồi xe với ông Tạn để nối tiếp câu chuyện về cái cây mà ông nói là kỳ diệu đang bỏ dở. Tôi cúi xuống sàn xe cầm lên một thân trong bó cây mà cậu trợ lý của ông Tạn đã gom được trong chặng xuyên Việt mấy ngày qua.

Nó hao hao như dạng thân cây sắn. Lá cũng như thân đều mang thứ mủ trắng từa tựa như lá cây ngô đồng giồng làm cảnh. Quả na ná như thầu dầu tách ra có 4, 5 hạt nằm bên trong. Thứ cây rất dễ trồng mà tôi từng bắt gặp đâu đây?

Phải rồi, nhiều vùng người ta thường chặt cắm ở các bờ rào. Chả mấy hột thời gian, cây bén xanh liền phát triển rất nhanh ken dày thành bờ rào. Lá trâu bò không ăn được nên thành địa giới nhà này nhà khác. Vậy là có tên là cây cọc rào...

Câu chuyện của ông Tạn cứ dài mãi ra về loại cây mà ông cứ nắc nỏm là kỳ diệu! Kỳ diệu ở chỗ nào? Nếu được quan tâm đúng mức, phát triển đồng bộ thì đây chính là loại cây trồng góp phần quyết định vào việc xóa đói, giảm nghèo cho vùng nông thôn miền núi, vùng sâu vùng xa.

Jatropha là loại cây rất dân dã, đã du nhập vào nước ta từ mấy chục năm nay, tính thích nghi rất rộng rãi, vùng miền nào cũng có. Mỗi hécta cây cọc rào (mật độ 2.500-3.000 cây/ha; loại 5 tuổi) thu được mỗi năm khoảng 10 tấn hạt, ép ra được từ 3 đến 4 tấn diezel sinh học.

Ông Tạn bấm cho tôi một con tính. Mỗi héc ta như thế thu được 3 tấn dầu nhân với 700 USD (thời giá hiện tại) thành 2.100 USD. Hạt Jatropha sau khi ép dầu 30% là sản phẩm dầu, 70% là khô dầu có hàm lượng protein khoảng 30% dùng làm phân bón hữu cơ nếu khử hết chất độc có thể dùng làm thức ăn gia súc cao đạm. Bã khô dầu 7 tấn/ha nhân với 300 USD thời giá hiện tại một tấn thì con số là 2.100 USD.

Như vậy 1 ha Jatropha tạo ra giá trị khoảng 4.200USD/ năm (hơn 60 triệu VND/ha/năm). Loại cây này trồng 1 lần, thu hoạch đến 30-40 năm. Đó là mới nói đến Jatropha bản địa, sống gần như hoang dại khi chưa được chăm sóc và lai tạo.

Trong câu chuyện, ông Tạn cho hay, Hàn Quốc đã thuê hàng trăm ngàn héc-ta đất bên Lào để chuyên trồng cây này. Trung Quốc có kế hoạch trong thời gian trước mắt trồng hàng triệu héc ta và có chính sách hỗ trợ thiết thực trực tiếp cho người nông dân trồng loại cây này như hỗ trợ cho người trồng khoảng 6-7 triệu đồng (đồng Việt Nam) cho mỗi héc ta, thậm chí ở Vân Nam tới 12-13 triệu/ha. Vì vậy, diện tích và sản lượng dầu diezel sinh học tăng như vũ bão.

Trung Quốc đang phấn đấu đến năm 2020, dầu diesel sinh học sẽ chiếm một tỷ trọng rất có ý nghĩa trong cán cân năng lượng, đảm bảo sự an toàn năng lượng của đất nước họ. Các nước Đông Nam Á cũng rất chú ý đến loại cây trồng này. Indonesia, Malaysia, Thái Lan... đang xúc tiến mạnh mẽ việc trồng và chế biến Jatropha, có nước sẽ phát triển hàng triệu héc ta với sự chỉ đạo và hỗ trợ mạnh mẽ của Nhà nước. Ngay ở Myanmar cũng đã trồng được 80.000 ha đầu tư một cách rất bài bản.

Trên xe mà nghe rất rõ tiếng thở dài của ông Tạn không phải cái đoạn mùa hè năm nay bên Mỹ tổ chức hội thảo về cây cọc rào ngõ hầu tìm lối thoát về vấn đề năng lượng nhưng ông không đi được mà ông đang tiếc cho Việt Nam ta, loại cây này chưa được quan tâm và phát triển đúng mức như nó cần. Có thể nói là rất kinh tế, cứu cánh cho người dân nghèo.

Hiện nay, chỉ có một số nhỏ doanh nghiệp và người canh tác đầu tư một cách tự phát, quy mô nhỏ có tính chất thử nghiệm ở một số địa phương như Lạng Sơn, Sơn La, KonTum, Đắc Lắc, Bình Thuận... Những nơi này cây phát triển thích hợp và rất tốt, nhưng chưa được xử lý đồng bộ để đưa sản phẩm vào sử dụng đại trà.

Jatropha càng có giá trị trong bối cảnh nguồn nhiên liệu hóa thạch ngày càng cạn kiệt, giá cả leo thang nhanh chóng có khả năng đe dọa đến an ninh kinh tế và an ninh xã hội toàn cầu.

Dõi theo câu chuyện, tôi biết mấy năm nay ông đã sưu tầm được hàng chục điểm trên đất nước mình có cây cọc rào, trồng đối chứng ngay tại vườn nhà mình, trong trường ĐH bán công Thành Tây ở Hà Tây mà ông hiện đang có chân trong Ban lãnh đạo. Một số doanh nghiệp, doanh nhân mà ông có quen biết đã sẵn lòng ủng hộ ông trồng đối chứng cũng như đại trà ở Tây Bắc, Việt Bắc...

Những tất bật trong chuyến đi này cùng những lần vào Nam ra Bắc, bươn bả hết Sơn La rồi Lạng Sơn để khai mở bài toán năng lượng là do ông bởi ông chứ chẳng ai ép ông cả! Ông nói mình tự nguyện làm cái việc ấy... Trong tháng 7, muộn nhất là tháng 8 năm 2008 này, ông sẽ cho ra mắt cuốn sách về cây Jatropha.

Buổi chiều muộn ở huyện ĐakHa, tỉnh Kon Tum, đoạn chót tuyến đường Trường Sơn huyền thoại, mừng thấy anh em lãnh đạo huyện vốn là chỗ quen biết cũ với ông ngoài việc đón tiếp ông niềm nở ( chưa bao giờ tôi thấy một cơ sở một địa phương đón dự án không có tiền kèm theo mà lại nhiều tiếng cười như vậy) lại dẫn chúng tôi đi coi đám cây giống cọc rào mà ông đâu như gợi ý trồng hồi năm ngoái để nhân rộng ra.

Khi về thành phố Hồ Chí Minh, ông dẫn chúng tôi đến một doanh nghiệp đã đưa cây Jatropha vào kinh doanh, theo gợi ý trước đó của ông Tạn. Xí nghiệp đã ép được hơn 200 ký dầu Jatropha (mua 2.000 đồng/ký hạt cho chạy thử xe tải tuyến Đà Lạt-thành phố Hồ Chí Minh.

Qua ý kiến ông chủ vận tải này thì xe vận hành bằng loại dầu trên chạy khỏe, êm, giảm khí xả và có thể đỡ tốn nhiên liệu hơn so với nhiên liệu thông thường là Diezel giá 13.700 đồng/ký thời giá hiện tại.

Bài toán năng lượng có thể nói mang tầm thời đại của ông cựu Phó Thủ tướng sẽ như thế nào nhỉ? Có lẽ tôi cũng như những người quen biết thân thiết với ông từng xắn tay giúp ông đối chứng cây cọc rào không có quyền nghi ngờ người đang khai sơn phá thạch bài toán năng lượng này! Nhưng được trực tiếp chứng kiến sự xắn tay chung tay với ông trong chuyến xuyên Việt tôi vẫn thấy mong manh thế nào?

Có lẽ phải là sự chung tay xắn tay của cả một hệ thống? Phải chi khi đang còn là Bộ trưởng Bộ NN&PTNT mà nhất nữa, khi đang còn là cương vị Phó Thủ tướng Chính phủ, có lẽ chả khó chi khi trong tay ông là hàng trăm viện nghiên cứu là hàng ngàn doanh nghiệp doanh nhân, là địa phương là nông trường là tiền, rất nhiều tiền để thí nghiệm lẫn triển khai dự án ích nước lợi dân tìm ra đáp số của bài toán năng lượng mang tính toàn cầu này?

Có thể là thời điểm ấy ông bận, có thể là giai đoạn đó vấn đề năng lượng không đến nỗi bức xúc như bây giờ? Biết bao bi kịch của những người dậy sớm từng xảy ra? Nhưng niềm say mê của ông của anh em đang chung tay với ông là có thực.

Những sự đối chứng của ông là có thực và như ông từng chắc nịch rằng, cái đúng cái hay bao giờ cũng có sức lây lan thuyết phục. Tôi mong ông cựu Phó Thủ tướng không cô đơn trong cuộc đua ở tuổi thất tuần của mình.