Vì sao ballet Kiều lỡ hẹn khán giả?

Thứ ba, 01/07/2008

Vở Nguồn sáng - một sản phẩm của Nhà hát Nhạc vũ kịch Việt Nam - Ảnh: N.Đ.Toán

Từng là vở ballet được háo hức mong đợi, nhưng sau màn trống dong cờ mở trên các báo, nhiều năm đã qua, công chúng vẫn chưa thấy ballet Kiều đâu cả.

Từ những ý tưởng
Người đầu tiên có ý định đưa Truyện Kiều lên sân khấu ballet là NSND Nguyễn Công Nhạc. Ấp ủ giấc mơ Kiều suốt mười năm, đầu những năm 2000, ông Nguyễn Công Nhạc (khi đó là Giám đốc Nhà hát Nhạc vũ kịch Việt Nam) quyết định khởi động dự án ballet Kiều. Truyện Kiều của Nguyễn Du quá hoàn hảo, nên hơn ai hết, ông Nhạc biết rõ, ballet Kiều chỉ có thể thành công chứ không được phép thất bại. Khâu tuyển chọn ê-kíp thực hiện được tiến hành rất cẩn trọng. 

Kịch bản được gửi gắm cho nghệ sĩ Nguyễn Việt (trưởng đoàn múa ballet đầu tiên của Nhà hát Nhạc vũ kịch Việt Nam). Biên đạo múa là NSND Nguyễn Công Nhạc. Riêng phần âm nhạc - vốn cực kỳ quan trọng trong ballet, sau nhiều lần cân nhắc, cuối cùng đến tay nhạc sĩ Nguyễn Văn Nam (người được xem là viết nhiều giao hưởng nhất Việt Nam và cũng là tác giả của giao hưởng Truyện nàng Kiều).

Theo đúng kế hoạch, một đến hai năm sau, ballet Kiều sẽ ra mắt công chúng. Nhưng không ngờ, nhiều rắc rối đã nảy sinh. Đầu tiên là nhạc sĩ Nguyễn Văn Nam, sau gần một năm nghiền ngẫm phần nhạc bỗng mang Kiều trả lại. Không ai biết vì sao ông dừng bước. Nhưng theo giải thích có phần chủ quan của một số người trong giới, đó có thể do rào cản địa lý. Nhạc sĩ Nguyễn Văn Nam vốn sinh sống trong Nam. Rất khó cho ông khi phải thể hiện cho ra hồn cốt của âm nhạc đồng bằng Bắc Bộ. Sau khi nhạc sĩ Nguyễn Văn Nam nói lời chia tay, dự án ballet Kiều tưởng chừng rơi vào bế tắc vì không tìm được ai thay thế. Sự xuất hiện đúng lúc của nhạc sĩ Nguyễn Thiên Đạo đã thổi lại hy vọng cho ê-kíp thực hiện.

Đầu năm 2007, công chúng vui mừng chứng kiến cả nhạc sĩ Nguyễn Thiên Đạo, nghệ sĩ Nguyễn Việt và NSND Nguyễn Công Nhạc đều lên mặt báo hồ hởi tâm sự về đứa con tinh thần chung - ballet Kiều. Gọi ballet Kiều là "thách thức lớn nhất trong đời", nhạc sĩ Nguyễn Thiên Đạo tiết lộ: để không hoài phí những áng thơ tuyệt vời của thi hào Nguyễn Du, có khả năng âm nhạc của ballet Kiều sẽ có lời. Ông cũng dự tính huy động một dàn đại hợp xướng với 50 - 60 người lớn và 80 trẻ em kết hợp cùng dàn nhạc. 

Nghệ sĩ Nguyễn Việt thì bày tỏ một ý định khiến không ít người sửng sốt - chuyển ballet Kiều sang cho Nhà hát Nhạc nhẹ Trung ương thực hiện. Vì dù sao, nói về ballet, Nhà hát Nhạc vũ kịch Việt Nam là số một miền Bắc. Nói về dàn nhạc, dàn nhạc Nhà hát Nhạc vũ kịch Việt Nam cũng là một trong những dàn nhạc chơi ổn nhất. Nhưng, điều khiến công chúng ngạc nhiên hơn cả là sau những phát biểu ồn ã, dự án này lại tiếp tục rơi vào tình trạng đóng băng.

Bài toán kinh phí

"Tôi chẳng biết đến bao giờ mới dựng được ballet Kiều". NSND Nguyễn Công Nhạc không giấu nổi nuối tiếc khi nhắc đến vở ballet có thể là lớn nhất Việt Nam. Ông vẫn nhớ, gần 2 năm trước, đúng vào thời điểm cả ê-kíp thực hiện đang sung sức nhất, hào hứng nhất thì dự án ballet Kiều phải ngưng lại lần thứ hai do thiếu kinh phí và không kiếm được nguồn tài trợ. NSƯT Phạm Anh Phương - Giám đốc đương nhiệm Nhà hát Nhạc vũ kịch Việt Nam cho biết thêm: ballet Kiều thuộc dạng khó xin tài trợ của cả nước ngoài (tác phẩm 100% chất liệu Việt Nam) lẫn trong nước (vì không gắn được vào một dịp lễ kỷ niệm nào). Nói đến tương lai của ballet Kiều, ông Phương tỏ ra khá bi quan. "Nếu dựng Kiều, chúng tôi phải bỏ ra gần 1 tỉ đồng. Số tiền ấy vượt quá khả năng tài chính của nhà hát. Nên chắc là...".

Có lẽ, đến giờ, NSND Nguyễn Công Nhạc là người duy nhất còn nuôi hy vọng mãnh liệt đưa nàng Kiều lên sân khấu ballet, dù cơ hội biến ước mơ ấy thành hiện thực hết sức mong manh. Ông khẳng định, vẫn sẵn sàng đảm nhận vị trí biên đạo của ballet Kiều và cũng biết, tiếp tục dựng Kiều tức là sẽ phải làm mới toàn bộ ý tưởng dàn dựng trước đây. Khi múa đương đại đã tràn đến Việt Nam, khi một lứa nghệ sĩ trẻ tài năng đã "ra ràng" và ngày càng tỏa sáng thì không thể nào, ballet Kiều chỉ chứa toàn ngôn ngữ múa cổ điển, âm nhạc cổ điển...
 
Trước sự nhiệt tình của NSND Nguyễn Công Nhạc, có một số ý kiến cho rằng, nên chăng, để cho Đại học Văn hóa - Nghệ thuật Quân đội, đơn vị có khả năng về tài chính và nhân lực thực hiện ballet Kiều. Nhưng không ít người lại lo ngại: Nếu chuyển ballet Kiều cho các đoàn nghệ thuật khác rất dễ dẫn đến khả năng vở diễn sẽ ra mắt công chúng mà không có dàn nhạc "sống" chơi cùng.

Trong Truyện Kiều của Nguyễn Du, sau 15 năm đoạn trường, rốt cuộc nàng Kiều cũng đã hội ngộ người xưa và tìm lại được sự bình yên trong tâm hồn. Nhưng số phận của ballet Kiều thì xem ra còn lênh đênh lắm!

Theo TNO