Nelson Mandela? Bảo vệ biểu tượng một huyền thoại

Khi con phố đầu tiên được đặt theo tên ông, Nelson Mandela vẫn đang ngồi tù. Còn khi chính trị gia này rời khỏi chức vụ Tổng thống Nam Phi, có hàng trăm con đường, quảng trường và trường học cũng như nhiều cuốn sách, phim truyện và ca khúc mang tên ông. Không khó để hiểu điều đó.

Cựu Tổng thống Nam Phi Nelson Mandela. (Ảnh: Reuters)

Quỹ Nelson Mandela, trụ sở ở Johannesburg, đã thẳng thừng phủ nhận thông tin cựu Tổng thống Nam Phi đã viết lời tựa cho cuốn tự truyện của Nguesso (Nguesso lên nắm quyền năm 1979, bị hạ bệ trong một cuộc bầu cử năm 1992 và giành lại quyền lực lần nữa trong một cuộc đảo chính năm 1997). 

"Ngài Mandela không đọc cuốn sách đó cũng không viết lời tựa cho nó", trích thông báo của Quỹ, "Chúng tôi lên án sự lạm dụng trắng trợn danh tính của Ngài Mandela".

Các nhà chức trách Congo-Brazzaville nói rằng những lời bình đó nằm trong một bài phát biểu mà Mandela đưa ra tại một bữa tiệc lớn năm 1996, song Quỹ Nelson Mandela nói họ không có bản ghi âm bài phát biểu này. 

Mandela, người sẽ bước sang tuổi 91 trong năm nay, hiếm khi xuất hiện trước công chúng và việc giải quyết các việc liên quan tới ông phải nhờ vào những người quản lý Quỹ. Và giờ họ đang vật lộn với một vấn đề hóc búa: Ở mức độ nào thì một người đàn ông rất nổi tiếng trở thành một thương hiệu riêng, một tài sản cần được bảo vệ? Và điều này có thể không trong lịch sử bản quyền?

Trong thời gian qua, Quỹ Nelson Mandela đã phải giải quyết nhiều câu hỏi khó kiểu này bằng cách nỗ lực ngăn chặn những người muốn khai thác tên tuổi Mandela vì các mục đích chính trị hoặc thương mại theo những cách mà họ không muốn hoặc có thể ngăn chặn được. 

Hồi tháng 8, Quỹ này nhất trí một bộ luật cấm thương mại hóa tên tuổi hoặc hình ảnh của Mandela bởi 4 quỹ từ thiện chính thức của ông - Quỹ Mandela, Quỹ Nhi đồng Nelson Mandela, Quỹ Mandela Rhodes và Viện Giáo dục Nelson Mandela. Quỹ cũng yêu cầu 44 hội từ thiện khác được Mandela bảo trợ ký vào.

Các mục đích từ thiện khác phải được Quỹ chấp thuận trước khi sử dụng tên tuổi của Mandela. 

Tuần này, Quỹ đã chỉ trích diễn viên Charlize Theron vì đã bán đấu giá một hộp quà liên quan tới World Cup 2010 ở Nam Phi, trong đó có một nụ hôn kéo dài 20 giây của cô và một cuộc gặp với Mandela. 

Không phải ai cũng đồng ý với các quy định mới của Quỹ Nelson Mandela. Hồi tháng 2, Quỹ này công khai chỉ trích Đảng Quốc đại châu Phi (ANC), đảng cầm quyền ở Nam Phi mà Mandela từng dẫn dắt, vì đã đưa hình ảnh ông vào một cuộc mít-tinh bầu cử để chứng thực cho ứng viên Tổng thống của đảng lúc đó là Jacob Zuma.  

Zuma phản ứng một cách giận dữ: "Madiba (tức Mandela) không thuộc về một quỹ nào mà thuộc về ANC. Không một quỹ nào có thể cấm người ta sử dụng tên tuổi hoặc chân dung ông".

Cách đây 4 năm, tổ chức này còn cố gắng ngăn chặn Belgravia Gallery ở London bán khoảng 100 tờ in thạch bản Robben Island mà phòng tranh này khẳng định chúng do chính Mandela làm và ký tên. Robben Island là nhà tù ở ngoài khơi Cape Town, nơi Mandela từng bị giam giữ.

Quỹ khẳng định những tác phẩm nghệ thuật này là sản phẩm sao chép trái phép và chữ ký của Mandela là giả. Tuy nhiên, họ không thể ngăn chặn được Phòng tranh Belgravia bán ấn phẩm của một số bản phác thảo và hai handprint với giá khởi điểm là hơn 10.600 USD/bản.