Vì sao Nga thiếu tàu sân bay?

Thứ năm, 17/07/2008

Chính sách quốc phòng Xô Viết không bao giờ đề cập đến việc chế tạo các tàu sân bay “đủ lông đủ cánh” điều khiển các máy bay chiến đấu đa chức năng. Nga cũng không phác thảo bất cứ chương trình chế tạo tàu sân bay rõ ràng nào trong giai đoạn chuyển giao thế kỉ.

Hôm 04/7, đô đốc Viktor Kravchenko, Cựu Giám đốc Sở chỉ huy chính của Hải quân Nga, cho biết, Nga phải chế tạo một hạm đội tàu sân bay trong tương lai gần. Kêu gọi này là phản ứng trước thông tin nói rằng Hải quân Hoàng gia Anh chi 8 tỷ USD để chế tạo 2 hàng không mẫu hạm. Cũng như trước đây, hiện giờ Nga vẫn phản ứng chậm chạp trước những thành công đáng kể của hải quân phương Tây.

Vào đầu những năm 1970, Liên bang Xô Viết có thể đã chế tạo một hàng không mẫu hạm đầu tiên thực sự. Kế hoạch chế tạo tàu sân bay Project 1160 sẽ cân bằng sức mạnh hải quân Nga – Mỹ. Mỹ có nhiều tàu nổi hơn và kinh nghiệm nhiều hơn về điều khiển tàu sân bay.

Theo chương trình Project 1160, Xô Viết đáng lẽ đã chế tạo 3 tàu sân bay chạy bằng năng lượng hạt nhân và trang bị các máy bay chiến đấu Sukhoi Su-27K Flanker trên tàu sân bay. Sức mạnh của tàu sân bay theo dự án này được cho là sẽ có tác dụng chung với các máy bay ném bom chiến lược hải quân và các tàu ngầm tấn công với mục đích gây trở ngại cho việc phát triển lực lượng đặc nhiệm của kẻ thù.

Tuy nhiên, Project 1160 bị phản đối bởi một chương trình thay thế - sản xuất các tàu tuần dương mang máy bay hạng nặng (TAVKR), được ủng hộ bởi Dmitry Ustinov, Thư kí Ủy ban Trung ương của Đảng Cộng hòa Xô Viết, trong năm 1965-1976 với việc giám sát của các lực lượng vũ trang, các công ty an ninh và công nghiệp quốc phòng.

TAVKR là tàu chiến kết hợp những đặc điểm kĩ thuật của một tàu tuần dương hạng nặng và một tàu sân bay. Quyết định chế tạo tàu TAVKR của chính phủ cũng báo trước việc bắt đầu chương trình phát triển máy bay cất cánh và hạ cánh theo phương thẳng đứng/cất cánh khoảng cách ngắn và hạ cánh thẳng đứng (VTOL/STOVL).

Đây là một công việc nhiều tham vọng. Máy bay này có tiếng là khó khăn trong việc phát triển và British Aerospace Sea Harrier còn lại chiếc máy bay VTOL/STOVL có khả năng hoạt động hiệu quả duy nhất cho đến nay.

Chương trình máy bay VTOL/STOVL của Xô Viết đã bị thất bại hoàn toàn. Mùa thu năm 1991, một máy bay Yakovlev Yak-141 Freestyle gặp nạn sau khi bị rơi trên boong tàu sân bay Admiral Gorshkov. May thay, chương trình này bị hủy bỏ vào năm 1992.

Vào giữa những năm 1970, chính phủ loại bỏ Project 1160, thay vào đó là tập trung vào chương trình TAVKR và ngăn cản việc phát triển máy bay VTOL/STOVL. Tuy nhiên, các máy bay chiến đấu thông thường không thể được cải tiến thành máy bay trang bị trên tàu sân bay. Do vậy, những máy bay “đặc dụng” trang bị cho tàu sân bay phải được thiết kế từ đầu.

Tuy nhiên, Ustinov vẫn tiếp tục với chương trình TAVKR và giám sát việc chế tạo tàu Admiral Gorshkov, tàu chiến thứ tư trong seri này. Hiện nay, Admiral Gorshkov đang được nâng cấp cho Hải quân Ấn Độ. Điều này đánh dấu sự thất bại của ý tưởng chế tạo TAVKR, bởi vì không quốc gia nào trên thế giới sẵn sàng trả tiền cho loại tàu chiến “lai” như vậy.

Hiện nay, Nga chỉ có một tàu sân bay duy nhất đang vận hành, đó là tàu sân bay Nikolai Kuznetsov. Nikolai Kuznetsov được đưa vào hoạt động vào đầu những năm 1990 và gần đây đã được tiếp tục vận hành sau một thời gian dài đại tu.

Chiếc tàu trên, còn có tên tàu sân bay hạng nặng Project 1143.5, có khả năng mang tới 26 máy bay chiến đấu có cánh cố định và 24 máy bay trực thăng. Nikolai Kuznetsov có chiều dài 300m, choán nước: 43000 tấn, mang 12 máy bay Su-33, 5 Su-25, 24 Ka-27 S/PLO/LD32.

Tàu Nikolai Kuznetsov hiện đang được triển khai trong Hạm đội Biển Bắc của Nga và gần đây đã tham gia trong một chuyến công du kéo dài 2 tháng tới Địa Trung Hải trong khuôn khổ kế hoạch tiếp tục nối lại sự hiện diện trong các khu vực khác nhau của vùng biển thế giới.

Năm nay, Hải quân Mỹ sẽ đưa tàu sân bay chạy bằng hạt nhân lớp Nimitz thứ 10 vào hoạt động. Mỹ có kế hoạch “trình làng” tàu sân bay thế hệ mới CVN-78 với máy phóng máy bay điện từ và khoảng 100 máy bay, bao gồm các phương tiện bay không người lái, vào trước năm 2013.

“Chương trình nâng cấp quốc gia cho đến năm 2016 quy định không chi tiền cho các chương trình tàu sân bay. Trong năm 2009, chính phủ sẽ thông qua ý tưởng mở rộng hải quân Nga cho đến năm 2050. Hi vọng rằng, chính phủ Nga sẽ chú ý đến việc chế tạo các tàu sân bay mới.

Theo Vitinfo