Có minh bạch và công bằng ?

Thứ hai, 30/06/2008

Người lao động tại Việt nam sẽ chịu nhiều thiệt thòi khi EU không tiếp tục dành GSP cho Việt Nam. Ảnh: Trung Kiên

Vừa qua, các đại sứ, trưởng đại diện phái đoàn các nước thành viên EU tại Ủy ban châu Âu (EC) đã bỏ phiếu thông qua việc không tiếp tục dành Quy chế ưu đãi thuế quan phổ cập (GSP) giai đoạn 2009-2011 cho hàng hóa thuộc Mục XII của Việt Nam xuất khẩu vào EU (chủ yếu là các mặt hàng giày dép, túi xách, ô dù…) sau khi đã cho Việt Nam hưởng quy chế này trong giai đoạn 2006-2008.

Theo qui trình, vấn đề này còn phải trình lên Hội đồng châu Âu để chính thức được thông qua. Tuy nhiên, đây chỉ còn là thủ tục mang tính hình thức.

Người lao động Việt Nam sẽ gánh chịu hậu quả

Theo Bộ Công thương, Việt Nam đã vận động, giải thích đầy đủ các nội dung mang tính kỹ thuật, hậu quả về kinh tế và đặc biệt là về mặt xã hội trong trường hợp không tiếp tục được hưởng GSP. Đặc biệt, quyết định này được đưa ra vào đúng thời điểm Việt Nam đang phải cố gắng vượt qua khó khăn do tác động của suy giảm kinh tế toàn cầu, lạm phát gia tăng, nhập siêu lớn… Điều này sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến người lao động làm việc trong lĩnh vực sản xuất và xuất khẩu giày dép, trong đó chủ yếu là lao động nữ, có thu nhập thấp.

Quyết định này sẽ làm trầm trọng hơn hậu quả về kinh tế trong bối cảnh EC đang áp đặt thuế chống bán phá giá đối với giày mũ da xuất khẩu của Việt Nam. Trong khi đó, ngành này được coi là một trong những ngành quan trọng giúp Việt Nam trong công cuộc xóa đói giảm nghèo và thực hiện mục tiêu Thiên niên kỷ của Liên hợp quốc.

Quan hệ giữa Việt Nam và EU đang phát triển tốt đẹp, năm 2007 tuy là năm đầu tiên Việt Nam gia nhập WTO, nhưng hàng xuất khẩu EU vào Việt Nam đã tăng trưởng đến 64%. Môi trường đầu tư, kinh doanh tại Việt Nam ngày một thông thoáng đang thu hút nhà đầu tư nước ngoài, trong đó có nhiều nhà đầu tư từ EU. Quyết định không tiếp tục dành GSP cho một số mặt hàng của Việt Nam như đã và đang dành cho các nước khác còn ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của doanh nghiệp EU đang làm ăn với Việt Nam và của người tiêu dùng EU, những người có quyền được hưởng sản phẩm bảo đảm chất lượng với giá cả hợp lý.

Không công bằng

Theo EC, GSP được xây dựng trên cơ sở minh bạch, công bằng và không phân biệt đối xử, từ đó đưa ra hai ngưỡng kỹ thuật để xem xét việc trao Quy chế GSP cho các ngành hàng của các nước đang phát triển. Cụ thể là, nếu tỷ trọng một nhóm hàng vào EU từ một nước trung bình trong 3 năm vượt 15% tổng nhập khẩu của EU sẽ không được hưởng GSP; kể cả trong trường hợp nếu trên 15% nhưng tỷ trọng nhóm hàng đó lại chiếm trên 50% tổng xuất khẩu được hưởng GSP của nước đó vào EU thì vẫn được hưởng GSP và điều đó chứng tỏ nước đó còn phụ thuộc nhiều vào ngành hàng này.

Qua xem xét, Việt Nam và EC đều thống nhất rằng thời gian qua, hàng hóa thuộc Mục XII của Việt Nam xuất khẩu vào EU được hưởng GSP đã vượt ngưỡng 15% tổng nhập khẩu những mặt hàng tương tự được hưởng quyền lợi này từ các nước xuất khẩu vào EU. Tuy nhiên, ở ngưỡng 50% thì EC lại đối xử với Việt Nam thiếu minh bạch, công bằng. Họ cho rằng tỷ trọng xuất khẩu hàng hóa thuộc Mục XII của Việt Nam vào EU được hưởng GSP chỉ đạt 49,1% tổng xuất khẩu của Việt Nam vào EU được hưởng GSP. Đây chính là vấn đề mà Việt Nam đã đề nghị EC kiểm tra lại nhưng không được chấp nhận. Theo số liệu thống kê và tính toán của Việt Nam, tỷ trọng này là 62%.

Nhiều thành viên không tán thành cách tính của EC

Bộ Công thương cho biết, việc không tiếp tục dành GSP cho Việt Nam của EC cho thấy Việt Nam đang bị phân biệt đối xử. Trong khi các nước được xét trong điều kiện thương mại bình thường thì Việt Nam lại bị xét trong tình trạng thương mại bị bóp méo khi EC áp đặt thuế chống bán phá giá đối với giày mũ da của Việt Nam để hạn chế xuất khẩu vào EU. Hơn nữa khi tính toán số liệu đối với những mặt hàng được hưởng GSP trong tổng xuất khẩu, EC lại cộng vào cả những mặt hàng có thuế suất bằng 0% do thuế tự trị chứ không phải do thuế GSP, đã tăng tổng giá trị xuất khẩu của Việt Nam vào EC được hưởng GSP và do đó làm giảm tỷ trọng của hàng hóa thuộc Mục XII trong tổng xuất khẩu vào EU được hưởng GSP từ Việt Nam.

Việc tính toán ngưỡng 50% thiếu minh bạch và công bằng như trên đã khiến một số hiệp hội và nhiều doanh nghiệp EU không nhất trí. Họ đã phản đối chính thức bằng văn bản và lên tiếng trên một số phương tiện thông tin đại chúng. Rất nhiều nước thành viên EU đã không ủng hộ cách tính đó và một số nước đã đề xuất một số giải pháp cụ thể để xử lý vấn đề này không trái với quy định về GSP nhưng vẫn bảo đảm có tình có lý. Đáng tiếc là đề xuất đó, kể cả đề xuất của nước Chủ tịch luân phiên EU, đã không được chấp thuận.