Ngành da giày phải tự đột phá

Thứ tư, 25/06/2008

Sản xuất tại Cty giầy Thái Bình (Bình Phước).

Cách đây 2 năm, Hiệp hội Da giày VN từng cảnh báo EC sẽ bãi bỏ chế độ ưu đãi thuế quan GSP, với các sản phẩm da giày nhập khẩu từ VN.

Các DN da giày VN phải tự "đột phá" vào thị trường Châu Âu (EC) bằng chính đôi chân của mình, khi mà ưu đãi GSP không còn nữa. Trên thực tế, những năm qua, có bao nhiêu DN da giày VN đã chuẩn bị, sẵn sàng "đột phá" vào EC mà không cần GSP?

90% sản phẩm là hàng... gia công!

Ngành công nghiệp non trẻ này của VN đứng thứ tư trong số 8 nước xuất khẩu (XK) lớn nhất thế giới về da giày; là một trong 3 ngành mang lại kim ngạch XK lớn nhất đất nước, chỉ sau dầu thô và dệt may. Tuy nhiên, nếu như dầu thô, dệt may hay một ngành XK nào khác, đứng sau da giày, giá trị XK mang về cho đất nước là tiền ròng, không phải san sẻ cho bất kỳ ai; thì với ngành da giày, nhiều năm qua, giá trị kim ngạch XK, trên thực tế lại phải san sẻ cho các đối tác. Bởi 90% sản phẩm của da giày VN là hàng gia công cho các hãng lớn của nước ngoài.

Một chuyên gia ngành da giày tính toán, do nằm trong vị thế gia công, nên tỉ lệ giá trị DN VN hưởng trong giá thành mỗi đôi giày XK sang EC là rất nhỏ bé, chiếm chưa đến 10%. Chuyên gia này thí dụ: Một đôi giày mang nhãn hiệu Adidas, đơn hàng sản xuất được Adidas giao cho một Cty Đài Loan. Cty Đài Loan này đến thuê một Cty VN thực hiện. Từ nguyên - phụ liệu da, chỉ khâu, đến thiết kế mẫu mã, thiết bị, máy móc..., phía Đài Loan và Adidas cung ứng trọn gói. DN Việt Nam chỉ tuyển công nhân làm ra sản phẩm, dưới sự giám sát của phía đối tác Đài Loan.

Tới khi hoàn tất, phía Đài Loan trả tiền công cho Cty VN bình quân 1 - 1,2USD/đôi giày. Trong khi đó, đôi giày này, trên kệ bán ở thị trường EC tới... 120USD/đôi. Mặc dù có đến 90% sản lượng xuất khẩu da giày vào EC, nhưng lợi nhuận thu về từ ngành da giày chỉ đạt 25% giá trị gia tăng, vì ngành này chủ yếu là gia công cho nước ngoài. Có ý kiến cho rằng, EC dành ưu đãi GSP cho sản phẩm nhập khẩu từ VN; thực chất, ưu đãi này, các đối tác trung gian hợp tác với VN như các DN Hàn Quốc, Đài Loan... đang hưởng lợi nhiều hơn là chính các DN Việt Nam.

DN VN chưa đủ sức để tự đột phá vào EC

Thông báo của EC cho biết kể từ năm 2009, ưu đãi GSP sẽ chấm dứt với da giày VN. Đồng nghĩa, kể từ năm 2009, các sản phẩm da giày VN nhập khẩu vào EC sẽ không còn được giảm thuế; trái lại, phải chịu một mức áp thuế bình đẳng, cạnh tranh với nhiều quốc gia khác.

Ông Diệp Thành Kiệt - lãnh đạo Hiệp hội Da giày TPHCM - cho biết: "Để có được sản phẩm đạt tiêu chuẩn XK vào EC, đủ sức cạnh tranh với các quốc gia XK da giày khác, đòi hỏi ngành da giày VN phải có thương hiệu mạnh, tự cung ứng nguyên - phụ liệu, phải có một đội ngũ thiết kế mẫu mã phong phú, khả năng xúc tiến thương mại để thường xuyên tìm được khách hàng... Song thực tế nhiều năm qua, ngành da giày VN vẫn chưa thể chuẩn bị cho mình đủ các điều kiện thiết yếu trên".

Ông Nguyễn Đức Thuấn - Tổng GĐ Cty cổ phần giày Thái Bình - đã thấy được vị thế gia công nhỏ mọn của các DN da giày VN từ rất lâu; nên cách đây khoảng 8 năm, trong lúc đa số các DN da giày khác chấp nhận làm gia công, hoặc cho đối tác thuê nhân công, thuê nhà xưởng, thì ông Thuấn đã đầu tư hàng triệu USD, xây dựng một trung tâm thiết kế mẫu cho Cty Thái Bình. Sau đó, Cty Thái Bình tự nhập khẩu nguyên - phụ liệu về, cho ra sản phẩm hoàn toàn "made in VN", rồi mang mẫu giày ra nước ngoài chào hàng. Song, không phải DN da giày nào của VN cũng đủ sức đầu tư cho mình trung tâm thiết kế mẫu như Cty giày Thái Bình.

Có không ít DN đầu tư ban đầu, nhưng sau đó cũng phải bỏ cuộc, vì nhiều lý do như thiếu kỹ sư thiết kế, không đủ vốn... Ước tính, trong tổng số 240 DN da giày VN, số DN có trung tâm thiết kế mẫu chỉ... đếm trên đầu ngón tay. Một GĐ Cty sản xuất giày thể thao ở tỉnh Bình Dương thừa nhận: "Lâu nay, quy chế ưu đãi GSP đã khiến cho không ít DN da giày VN tự bằng lòng, an phận với vị thế gia công của mình, mà không buồn tìm cách đứng bằng đôi chân của chính mình". Có lẽ phải đợi thời gian khá lâu nữa, các DN ngành da giày VN mới có thể đủ sức "đột phá" vào EC bằng năng lực của chính mình.