Cuộc phân chia lãnh thổ toàn cầu cuối cùng

Thứ ba, 13/05/2008

Vùng biển quanh đảo Falklands là khu vực mà Anh đang muốn mở rộng vùng EEZ. Ảnh: NASA

Ngày 13/5/2009 là thời hạn cuối cùng để các nước nộp lên Liên hiệp quốc hồ sơ xin mở rộng vùng đặc quyền kinh tế. Hết đất thì lấn ra biển, giữa cơn khát dầu mỏ, khí đốt và khoáng sản trên toàn cầu, cuộc phân chia lãnh thổ cuối cùng, chủ yếu là mở rộng chủ quyền trên các vùng nước, trở nên nhạy cảm hơn bao giờ hết.

Những tham vọng mở rộng bờ cõi

Điều khoản 76 của Công ước Liên hiệp quốc về luật Biển quy định một quốc gia có quyền triển khai các hoạt động kinh tế trong vùng biển tính từ bờ biển nước này đến khu vực cách bờ 200 hải lý, tức 370km. Vùng biển này được gọi là vùng đặc quyền kinh tế (Exclusive Economic Zone – EEZ).

Từ năm 2006, Pháp đã nộp hồ sơ đầu tiên xin mở rộng khu vực EEZ cho uỷ ban Phân định ranh giới thềm lục địa (CLCS), một cơ quan thuộc Liên hợp quốc (UN), để xin mở rộng vùng EEZ ở phía tây nước Pháp trong vùng biển Celtic và vịnh Biscay. Đến tháng 5.2007, Pháp tiếp tục xin mở rộng vùng EEZ quanh lãnh thổ của Pháp ở Nam Mỹ là French Guiana, và ở Thái Bình Dương là New Caledonia (Tân Đảo).

Hiện tại có 11 hồ sơ xin xác định vùng EEZ nộp lên CLSC. Ngoài Pháp, danh sách các nước xin xác định EEZ còn có Anh, Ireland, Na Uy, Tây Ban Nha, Úc, New Zealand, Mexico, Brazil, Barbados. Nhưng trong khi chỉ còn đúng một năm nữa là hết thời hạn nộp đơn xin xác định EEZ, vẫn còn khoảng 40 quốc gia nằm trong diện có thể nộp đơn xin mở rộng EEZ chưa có động thái gì.

Dù vậy thế giới vẫn đang chứng kiến những cuộc chạy đua giành quyền kiểm soát mặt biển của các cường quốc. Cuộc chạy đua cắm cờ tại Bắc cực của Nga hồi tháng 8.2007 là một trong những động thái nhằm mục đích này. Không lâu sau sự kiện cắm cờ của Nga dưới đáy biển Bắc cực, Anh và Chile cũng đã “cắm dùi” nhiều vùng ở Nam cực và nộp hồ sơ xin xác định vùng EEZ quanh phần lục địa trắng xoá băng tuyết này. Những vùng mà Anh đang nhắm nhứ mở rộng là vùng biển quanh đảo Falklands, cách Argentine 1.000km về phía đông và cách nước Anh đến 14.200km đường chim bay (trước đó, nước này đã từng cùng với Pháp, Tây Ban Nhà và Ireland nộp đơn xin xác định EEZ trong vùng biển Celtic và vịnh Biscay năm 2006). Và mới đây nhất, vào ngày 9.5.2008 nước này nộp đơn xin xác định vùng EEZ quanh đảo Ascension ở phía nam Đại Tây Dương.

Cuộc phân chia lãnh thổ cuối cùng

Trong khi từ năm 2001 đến 2004, CLSC chỉ nhận được ba hồ sơ EEZ, thì từ năm 2005 đến nay cơ quan này nhận được tám hồ sơ. Ông Lars Kullerud, giám đốc Chương trình môi trường của Liên hợp quốc (UNEP) nhận xét: “Đây (việc xác định EEZ) có thể là lần phân chia lãnh thổ lớn nhất và cuối cùng trong lịch sử”. Còn Yannick Beaudoin, chuyên gia tư vấn của UNEP, cho rằng: “Năm 2009 là thời hạn cuối cùng mà các nước có thể đòi chủ quyền mà không cần phải tranh giành bằng vũ lực”.

Các nguồn cung cấp năng lượng, trong đó có các giếng dầu, đang ngày càng giảm dần về trữ lượng, trong khi đó giá xăng dầu và khoáng sản đang ngày càng tăng cao. Đây được xem là nguyên nhân chính khiến cho số lượng hồ sơ xin xác định EEZ gửi đến CLSC trong bốn năm qua nhiều hơn trước. Khai thác tài nguyên thiên nhiên dưới đáy biển cũng được xem là một trong những động lực khiến Anh, Pháp và Nga gần đây triển khai mở rộng EEZ tại các vùng lãnh thổ xa xôi ngoài lãnh thổ chính, thậm chí nhắm nhứ đến cả Nam cực.

Úc là nước mới đây nhất được mở rộng vùng EEZ thêm 2,5 triệu kilômét vuông mặt biển, trong đó có một diện tích đáng kể vùng EEZ của nước này là vùng biển thuộc Nam cực. Tuy nhiên với vùng lãnh thổ của các nước ở Nam cực, việc khai thác tài nguyên khoáng sản sẽ không có hy vọng được thực hiện, bởi vào năm 1959 Anh và 11 nước đã ký kết hiệp ước Nam cực. Hiệp ước này quy định Nam cực là “vùng đất” không cho phép bất kỳ ai định cư, là khu vực cần được bảo vệ tự nhiên nguyên vẹn và chỉ được tiến hành các cuộc khảo sát thám hiểm mục đích hoà bình và khoa học. Theo hiệp ước này, việc các nước tuyên bố chủ quyền lãnh thổ trên vùng lục địa này chỉ có giá trị trên… lớp băng, bởi đến giờ chưa nước nào có thể chạm đến phần đất bên dưới hàng kilômét băng của Nam cực. Phần đất dưới lớp băng dày hiện vẫn chưa thuộc chủ quyền của nước nào.

Theo Sài Gòn Tiếp Thị