Trục lợi phát hành: biện pháp xử lý chưa đủ mạnh

Thứ năm, 24/07/2008

Gần đây, UBCK NN liên tục ra quyết định xử phạt công ty đại chúng với lỗi "chào bán chứng khoán ra công chúng và phân phối chứng khoán không đúng quy định " - trục lợi phát hành.

Tuy nhiên, điều đáng lo ngại là nguy cơ của trục lợi phát hành chứng khoán khó có thể bị dập tắt bởi mức xử phạt hành chính chưa đủ mạnh.
Năm 2007, Thanh tra UBCK NN đã phạt trên 70 công ty đại chúng vì lỗi từ năm 2006 "chào bán chứng khoán ra công chúng và phân phối chứng khoán không đúng với quy định tại Điều 21 Luật Chứng khoán". Và từ đầu năm 2008 đến nay, các quyết định xử phạt vi phạm hành chính rất nhiều công ty liên tục được đưa ra với mức phạt trung bình vài chục triệu đồng.

Phạt hay khuyến khích?

Đây là số tiền phạt quá nhỏ so với cái "lợi" mà đơn vị phát hành thu được hàng nghìn tỷ đồng sau khi "mắc lỗi". Điều này vô tình khuyến khích các công ty lại phạm thêm sai lầm.

TTCK là nơi diễn ra "quá trình phân phối lại tài sản" giữa các đối tượng tham gia thị trường. Khi các nguyên tắc cơ bản của thị trường (công khai, minh bạch, công bằng, đã được luật hoá) mà không được tuân thủ thì quá trình phân phối lại tài sản diễn ra không công bằng.

"Trục lợi phát hành" do "nhóm quyền lực" khởi tạo (không công bố thông tin đầy đủ, không báo cáo, không phân phối chứng khoán theo quy định của pháp luật,...) rõ ràng là quá trình phân phối lại tài sản có lợi cho nhóm quyền lực và đồng thời làm phương hại đến lợi ích của nhóm cổ đông nhỏ lẻ.

Các chuyên gia tài chính còn chỉ ra rằng,"trục lợi phát hành chứng khoán" không làm công ty giầu lên (do thặng dư vốn cao trong quá trình phát hành) mà có lợi nhiều cho nhóm có quyền lực trong công ty.

Khi trục lợi phát hành chứng khoán, tài sản công ty không tăng theo ý muốn, do bị chảy vào túi nhóm cổ đông lạm quyền, nhưng nhóm cổ đông nhỏ lẻ bị nghèo đi (do chứng khoán bị pha loãng,..).

Cần biện pháp "rắn"

Các chuyên gia kinh tế chỉ ra rằng, thời gian qua, có rất nhiều điều kiện cho trục lợi phát hành chứng khoán phát sinh trên TTCK như : TTCK tăng trưởng ngoài dự kiến, nền tảng và điều kiện cơ bản của thị trường còn nhiều yếu kém (hệ thống pháp luật, hệ thống giám sát, trình độ dân trí, công nghệ,...).

Theo lộ trình phát triển TTCK Việt Nam đến 2010, Chính phủ phấn đấu mức vốn hoá thị trường đạt khoảng 10 - 15 %GDP.

Tổng mức vốn hoá thị trường cuối năm 2005 chỉ đạt 0,6 tỷ USD (1% GDP) thì cuối năm 2006 mức này đã lên tới khoảng 23 tỷ USD (tương đương 34% GDP). Doanh số kinh doanh trung bình 10 triêu USD/ ngày vào đầu 2006 và đạt khoảng 70 triệu USD/ngày trong năm 2007. Theo tính toán, đến đầu 2008, TTCK Việt Nam đã tăng 281% so với cuối năm 2005.

Vừa qua, Thủ tướng đã có chỉ thị tăng cường các biện pháp quản lý để phát triển bền vững thị trường chứng khoán.

Trong đó, Thủ tướng chỉ đạo các cơ quan chức năng thực hiện một số biện pháp cấp bách nhằm ngăn ngừa các hành vi ảnh hưởng xấu đến thị trường chứng khoán, từ đó, củng cố lòng tin của các nhà đầu tư trong và ngoài nước: việc chào bán chứng khoán ra công chúng phải đăng ký với Ủy ban Chứng khoán nhà nước.

Mọi trường hợp chào bán chứng khoán vi phạm pháp luật phải bị đình chỉ và xử phạt theo quy định. Tổ chức phát hành cổ phiếu riêng lẻ để tăng vốn phải làm thủ tục đăng ký với cơ quan đăng ký kinh doanh hoặc cơ quan quản lý cấp phép hoạt động về phát hành thêm cổ phiếu để tăng vốn điều lệ.

Những biện pháp này là kịp thời và tổng thể. Tuy nhiên, cần nghiêm khắc hơn nữa đối với các Cty đại chúng đã "trục lợi phát hành chứng khoán trong những năm qua" nhằm bảo vệ các nhà đầu tư nhỏ lẻ/các cổ đông nhỏ lẻ.

Tăng mức phạt vi phạm hành chính đối với các hành vi trục lợi phát hành lêm mức cao "đủ độ răn đe". Trong quá trình xử lý trục lợi phát hành chứng khoán, cần tính toán đến "thặng dự vốn" tại thời điểm phát hành (theo thị giá tại thời điểm đó) để đảm bảo rằng phần "thặng dư vốn" hàng ngàn tỷ này được hạch toán vào tài sản của DN (làm cho DN giàu lên).